Recondite—Daemmerlicht: over de Sackgasse van ambient techno

RECONDITE — Daemmerlicht (Plangent, 2xLP)

De vorige platen van Recondite ken ik niet of niet goed en met zijn befaamde DJ-activiteiten ben ìk in ieder geval al helemaal niet bekend. Hinterland, zijn tweede album, is wel een mooi, bedeesd ambient techno album [EDIT: het is een prachtig album], maar de voorlaatste Placid, van twee jaar terug, leek te zeer uit het Plastikman-vaatje te tappen en dat kun je beter niet doen, want dat gaat je per definitie niet lukken. Maar met zijn plaat van eerder dit jaar, Daemmerlicht, heeft Lorenz Brunner, de man achter Recondite, een klein meesterwerkje afgeleverd—’klein’, omdat naar mijn smaak niet alle tracks qua sound design even briljant uitgewerkt zijn en soms de strijkers wel erg doorsnee overkomen. Maar de tracks die goed zijn, zijn dan ook erg fijn (o.a. titelnummer Daemmerlicht, Hoehlenlichter, Der Steinmetz, Im Holz, Unten). Met Daemmerlicht lijkt Recondite eindelijk zijn eigen geluid hebben weten neer te zetten.

De acid-neigingen en de technoide beats zijn nu volledig achterwege gebleven. Toch zijn de karakteristieke referenties naar bijvoorbeeld het vroege ambient werk van Aphex Twin (Selected Ambient Works Volume II maar ook Polygon Window’s Surfing on Sine Waves) niet helemaal verdwenen. Op Daemmerlicht is er echter meer licht de ambient techno in gekomen. Er wordt enorme ruimte gecreëerd, en op sommige momenten worden stiltes effectief instrumentaal ingezet, waardoor bijna Bruckneriaanse spanningsbogen ontstaan. Daemmerlicht is als het ware een kille, uitgeklede, Teutoonse versie van Selected Ambient Works Volume II, met de hindsight van de ontwikkelingen in de minimal techno en electronica in het vervolg van dat meesterwerk (niet in het minst de effecten van dubstep op het spaarzamer en afgewogener inzetten van beats). Daarmee is natuurlijk geenszins gezegd dat Daemmerlicht ook het niveau van Selected Ambient Works Vol II haalt.

Brunner komt oorspronkelijk uit Niederbayern en heeft ook vaak gewag gemaakt van de invloed van de provincie op zijn sound. Dat is op Daemmerlicht andermaal te horen. De plaat zou sowieso niet kunnen worden misverstaan als iets anders dan uit Duitsland afkomstig, maar dan niet het urbane geluid van de techno, electronica en microhouse uit Keulen, Düsseldorf of Berlijn (of zelfs maar München). In dat opzicht is er ook een link met Richard James, waar bij die laatste de impact van de afgezonderdheid van Cornwall in de DNA van de muziek is gekropen.

Daemmerlicht is een toondicht voor ambient techno, in de zin van Richard Strauss’s Alpensinfonie. Een programmatisch muziekstuk dat expressie verschaft aan verschillende belevingen van tijdsmomenten gedurende de dag of week of andere basale zaken, die een onbemiddeld-authentieke reflectie op het bestaan zelf suggereren, bijna op z’n Heideggeriaans (Daemmerlicht, Am Tag Danach, Am Sonntag, Im Regen, Von der Kanzel, im Holz). Met extreem spaarzaam ingezette beats, echoënde belklanken en veel dynamische ruimte, op Hoehlenlichter—een hoogtepunt—weet Brunner van meetaf aan een enorme spanning te creëren. De ietwat contrair daarin geplaatste fluitklank had misschien niet gehoeven, maar is anderzijds het contrapunt in de unheimlich aanvoelende soundscape (die zowel door strijkers als sonoor aangezette bassen wordt bewerkstelligd). De pauken op Von der Kanzel zijn bijna klassiek en dragen bij aan de spanningsrijkheid; het nummer heeft weinig meer met techno te maken.

Maar het klankenspectrum geeft je niet dat unheimliche gevoel in de zin zoals dat bij Gas op zijn laatste, Rausch, wordt opgeroepen. Bij Recondite waan je je als het ware ’s ochtends vroeg in een bos waar de zon doorheen de nevel de kruinen van de bomen begint te doorschijnen, en je de vochtige geur die opstijgt van tussen het kreupelhout bijna ruikt. Er is altijd een zekere mate van licht aanwezig in de muziek (vandaar de titel van een van de tracks: Lichtung, de open plek in het bos waar je je, uit de bedektheid van de bomen, plotseling in het volle licht bevindt—Lichtung overigens ook een typische term waar Heidegger zijn metafysische etymologie op loslaat). Dat creëren van openheid is ook de functie van de hogere frequenties van de fluit- en belklanken die Brunner door zijn soundscapes lardeert (vergelijk ook de mooie basale xylofoon-achtige percussie op Der Steinmetz). Het is als de muziek van Pantha du Prince—ook iemand die op zijn laatste voortreffelijke plaat inspiratie haalde uit het Beierse bergbos—maar dan  zonder de voortstuwende baslijnen en zonder de obligate house en techno-referenties.

Toch moet ik een kritiekpunt naar voren brengen. Hoe indrukwekkend het soundpalet op Daemmerlicht ook is—in ieder geval binnen de context van huidige ambient techno of dark ambient—het klinkt allemaal erg nu-romantisch, en voldoet volledig aan alle kenmerken van de hedendaagse trend in dance en ambient: de verschuiving naar wat onkritisch ‘postklassiek’ wordt genoemd. Brunner appelleert sterk aan tropen uit de romantische klassieke muziek. Hij doet dat behoorlijk effectief, maar is minder behendig dan Pantha du Prince, die als klassiek geschoolde componist slim de nadruk legt op zijn popaffiniteit en bij wie de lassen niet hoorbaar zijn of het appel aan thema’s uit de romantische muziek te doorschijnend is. Je ziet dezelfde tekortkoming als bij Recondite bij Gas, die met zijn Rausch weliswaar een op het eerste gehoor misschien zijn meest doorwrochte plaat heeft gemaakt, maar anderzijds ook wel erg gemakzuchtig refereert aan romantisch-klassieke muziek—hoe geraffineerd ook. De link met techno wordt dunner, de pretenties groter. Brunner weet zich op dit punt dan toch de mindere van Voigt en zeker Hendrik Weber (de man achter Pantha), die meer compositiebehendigheid hebben.

Dit is echter niet een probleem van Daemmerlicht als zodanig, meer een probleem van de ontwikkelingen in het genre van ambient techno en ambient meer in het bijzonder. We zijn inmiddels ver verwijderd van de moderne, conceptuele parameters van Brian Eno’s oorspronkelijke ambient-project, ofschoon ook Eno—in een vroeg stadium al (check: Discreet Music)—zelf beschuldigd kan worden van mock-klassieke ambities die hij, als we eerlijk zijn, niet waar kan maken—met dit verschil dat Eno zijn modernistisch streak nooit kwijt is geraakt; bij hem geen faux-authentieke romantiek die zich qua geluid uit in een hang naar duisterheid en esoterie: een manke van de meeste dark ambient, die grossiert in mineure klankbeelden.

Begrijp me niet verkeerd: Daemmerlicht is een fijn werk, maar of we deze richting op moeten waag ik ernstig te betwijfelen. Autechre heeft bewezen dat de Sackgasse van ambient techno of IDM of hoe je het ook noemen wilt wel degelijk vermeden kan worden. Ambient en al zijn varianten (genres als drone en minimal reken ik ook daartoe) is een doodlopend spoor in de pop.

(dit is nr 22 in de lijst van 25 beste albums voor 2018)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s