Militante nijverheidsmuziek met een boodschap: het beste van ‘industrial’

Industrial in de muziek bestaat in feite sinds de onwillekeurige ‘uitvinders’ van het genre: Throbbing Gristle, die via hun eigen label Industrial Records lieten horen wat ‘wreckers of civilisation’, zoals ze ooit door de Tories werden genoemd, in hun schild voerden. Sinds die begindagen heeft het ‘genre’—als we daar al eensluidend over kunnen spreken (er bestaan immers vele dwarsverbanden met o.a. postpunk, noise, gothic, dark wave etc.)—verschillende gedaantes aangenomen. Ik onderscheid vier hoofdgroepen:

Ten eerste ‘power electronics’—voornamelijk een Engelse aangelegenheid (maar denk ook aan bijv. Maurizio Bianchi en Controlled Bleeding)—dat vanwege TG’s oorspronkelijke sound logischerwijs al in een vroeg stadium met industrial geassocieerd werd maar allengs meer als pure Noise werd bestempeld (Whitehouse, Ramleh, Sutcliffe Jugend, NON/Boyd Rice). De invloed van de power electronics op latere noise-acts (zeker ook de US noise van de 00s van bijvoorbeeld vaandeldragers Wolf Eyes, die vaak—onterecht—als rip-off van TG werden bestempeld) is onmiskenbaar; power electronics is alive and kicking met een in de nieuwe eeuw herboren Sutcliffe Jugend (inmiddels al weer uit elkaar) en Ramleh en nieuwe acts zoals Puce Mary en Pharmakon en vele anderen.

Industrial is ook ‘Electronic Body Music’ (EBM) dat voornamelijk uit België afkomstig was en na ’93/’94 een stille dood stierf, met Front 242, The Neon Judgement, A Split Second etc., en ietsje later navolging kreeg in de sound van militante electro-industrial bands aan de overkant van de oceaan zoals Skinny Puppy, Front Line Assembly, Lard en Ministry, die ook weer een sterke metal-invloed kende (opvallend is dat de late Front 242 van ‘Up Evil’ ook plots noisy gitaren gingen samplen; zie ook Pigface). De intieme connectie tussen die twee scenes werd bekrachtigd door Revolting Cocks, een side-project van Front 242-leden en Alain Jourgensen van Ministry. Kenmerkend voor zowel de oorspronkelijke EBM uit België en de VS/Canadeze variant is een sterk dystopisch/futuristisch element, dat je bij pak ‘m beet Throbbing Gristle of Einstürzende Neubauten niet of niet zo expliciet aantreft—niet alleen in de teksten, maar ook in het design/de medialisering middels videos en het veel synthetischer geluid. TG en Neubauten doen in hun soundspectrum veeleer retro-primitief aan, in het geval van mid-period Neubauten zelfs met een hauch van romantiek.

Bij EBM moeten we ook denken aan het succesvolle, opzwepende Nitzer Ebb uit de UK, en in zekere zin ontleent ook het veel poppier Depeche Mode elementen aan EBM, voor wie Nitzer Ebb in ’87 ook in het voorprogramma stond. Nine Inch Nails finessed de combinatie tussen ‘pop/rock’ en Industrial/EBM en boekte in de late jaren ’80 met ‘Pretty Hate Machine’ en later ‘The Downward Spiral’ groot commercieel mainstream succes.

Mid-80s ontstond een bedwelmend/opruiend amalgaam—niet zo heel gek, gezien de geschiedenis van de Brummie scene—tussen industrial en metal, vooraleer door toedoen van de bands Head of David en Fall of Because, die ook inspiratie haalden uit de vroege Killing Joke. Uit beide bands ontstond eind jaren ’80 dé industrial metalband allertijden: Godflesh, die met ‘Streetcleaner’ een klassieker zonder weerga neerzetten (zelf ben ik een groter fan van hun ietwat ondergewaardeerde ’92 album ‘Pure’). God (en ook Ice en het Zwitserse 16-17, een persoonlijke favoriet) en Scorn, beiden uit diezelfde Brummie-scene, ontwikkelden dit nog verder uit in, respectievelijk, de richting van industrial jazz en industrial dub. Elementen van industrial vind je ook terug in de latere techno uit Birmingham: Surgeon, Regis en met name hun samenwerking in het geniale project British Murder Boys.

Aan het eind van de jaren ’80 ontstaat een wonderlijke synthese tussen industrial en hiphop: voornamelijk de inventie van de van oorsprong Britse formatie Meat Beat Manifesto, die niet veel later vanuit de VS opereerden, waar in San Francisco een club ontstond rondom militante, zwaar politiek geëngageerde rappers die industrial als het perfecte conduit voor hun politieke boodschap zagen: Consolidated, Disposable Heroes of Hiphoprisy (dat voortkwam uit The Beatnigs) en MC 900 Ft. Jesus. Nieuwere acts die industrial vermengen met hiphop zijn o.a. Dälek, Death Grips en clipping en ook latere incarnaties—eind jaren ’90/begin 00s—van Techno Animal/The Bug en Ice sloegen een explosieve brug tussen hiphop en industrial. Meat Beat Manifesto’s debuut-LP ‘Storm the Studio’ is in ieder geval een classic in het genre, net als Consolidated’s nog altijd fantastische ‘Friendly Fascism’. Onlangs verscheen zowaar een nieuwe single van het gezelschap, dus hopelijk volgt er te zijner tijd ook een nieuwe plaat.

En dan zijn er nog de eenieder bekende grote acts die meer op zichzelf staan en voornoemde categoriseringen overstijgen: Coil, Einstürzende Neubauten, Foetus, Nurse With Wound, Test Department, Clock DVA, D.A.F., Cabaret Voltaire, The Young Gods, en Laibach. Daar zijn elders al genoeg woorden aan besteed. Voor mij persoonlijk zijn van dit lijstje Foetus, Cabaret Voltaire, The Young Gods en de eerste van Einstürzende Neubauten (‘Kollaps’) onmisbaar. Sommigen zouden misschien vroege Swans ook nog willen noemen, maar zelf zie ik—als grote fan van de vroege periode—de Swans van ‘Filth’, ‘Cop’, ‘Greed’ en ‘Holy Money’ meer als een essentiële vertegenwoordiger van de uit de no wave voortkomende Newyorkse noiserock-scene van de mid-80s, waartoe ook Sonic Youth en Live Skull behoorden. Maar er zitten ontegenzeglijk industrial elementen in Swans (itt tot die twee andere genoemden), dus er valt wat voor te zeggen. Een andere Newyorkse band uit die tijd die wél duidelijke verwantschap met bijvoorbeeld Einstürzende Neubauten vertoont, met name in het gebruik van het instrumentarium, is Sink Manhattan op hun magistrale LP ‘Bleakhouse’ uit 1988. Ook moet in deze context de formatie Missing Foundation genoemd worden, die eind jaren ’80, live en middels een aantal platen (o.a. ‘1933 Your House is Mine’), een naar Neubauten en Throbbing Gristle gemodelleerde kakofonie produceerde [dank aan Jan Hiddink voor de referentie; de band was mij niet bekend].

And last but not least: van down under was er o.a. Severed Heads (uit Australië; genoemd in het lijstje van Bob Rusche), S.P.K (van oorsprong uit Australië), kiwi Ollie Olson’s No, en vooral ook de Nieuw-Zeelandse Skeptics, wier albums ‘III’ en ‘Amalgam’ meesterwerken in post-punk industrial zijn (ik heb beide albums op cd). De track ‘AFFCO’ van ‘III’ was destijds, toen de video in 1988 uitkwam, uiterst controversieel in Nieuw-Zeeland. Industriëler dan dit krijg je het in termen van beeld in ieder geval niet. En de thematiek anticipeert de meat-critical anthems van Meat Beat Manifesto en Consolidated van een jaar of wat later (maar zie ook het vroegere SPK). Bekijk de video en je beseft waarom dit opzien baarde in Aotearoa: https://t.co/bIrH0VGbtp. Een top-tip van kiwi-connaisseur Paul Schwarte.

Wat alle genoemde acts in meer of mindere mate met elkaar gemeen hebben is niet alleen de veelal uiterst militante sound, die zich direct vertaalt in de ophitsende machinale beats en omineuze synth-lijnen, maar ook de politieke boodschap die daarmee verklankt, uitgedrukt wordt: een scherpe, ongepolijste kritiek op het militair-industriële complex dat de maatschappij in zijn gevaarlijke ban houdt. In dat opzicht is de oorspronkelijke ‘message’, als je het zo kan noemen, van Throbbing Gristle goed bewaard gebleven in de verschillende gedaantes waarin industrial zich heeft voorgedaan, hoewel je je ook kunt afvragen of de sarcastisch/ironische ondertoon van TG (wie begrijpt nou onmiddellijk de hint van die cover van 20 Jazz Funk Greats?) vaak niet ook verloren ging in het machinale gebeuk. Verschil in niveau moet er zijn. De ultieme industrial is nog altijd het origineel, wat mij betreft.

Hieronder een 14-tal top-10 lijstjes van verschillende industrial-fans.

De Lijstjes


Theo Ploeg

  1. Godflesh—Streetcleaner
  2. Front 242—Geography
  3. Einstürzende Neubauten—Halber Mensch
  4. Pitchshifter—Submit
  5. Ministry—The Mind Is a Terrible Thing to Taste
  6. Nine Inch Nails—The Downward Spiral
  7. Throbbing Gristle—20 Jazz Funk Greats
  8. Meat Beat Manifesto—Satyricon
  9. Scorn—Gyral
  10. Death Grips—The Money Store

Leendert Douma

  1. Throbbing Gristle—20 Jazz Funk Greats
  2. Coil—Horse Rotorvator
  3. Psychic TV—Dreams Less Sweet
  4. Einstürzende Neubauten—Halber Mensch
  5. Meat Beat Manifesto—Storm the Studio
  6. S.P.K—Zahmia Lehmanni: Songs of Byzantine Flowers
  7. Scraping Foetus Off The Wheel—Nail
  8. Chris & Cosey—Heartbeat
  9. Laibach—Nova Akropola
  10. Front 242—Front By Front

Martijn Busink

  1. Nitzer Ebb—Belief
  2. Meat Beat Manifesto—Storm the Studio
  3. Dødheimsgard—666 International
  4. Scorn—Evanescence
  5. Thorns—Thorns
  6. Coil—Musick to Play in the Dark vol. 1
  7. Laibach—Nova Akropola
  8. Godflesh—Pure
  9. Ministry—The Land of Rape and Honey
  10. Disposable Heroes of Hiphoprisy—Hypocrisy is the Greatest Luxury

Martijn Haas

  1. Frontline Assembly—Tactical Neural Implant
  2. Cabaret Voltaire—Red Mecca
  3. Ministry—The Mind Is a Terrible Thing to Taste
  4. Coil—Scatology
  5. Clock DVA—Man Amplified
  6. Scorpion Wind—Heaven Sent
  7. D.A.F.—Alles ist gut
  8. Throbbing Gristle—20 Jazz Funk Greats
  9. Foetus—Thaw
  10. Einsturzende Neubauten—Kollaps

Bothostraussian/Noten zum Geräusch

  • God—Consumed
  • Ramleh—A Return to Slavery
  • Cabaret Voltaire—Mix-Up
  • Sutcliffe Jugend—We Spit on Their Graves
  • Head of David—‘LP’
  • Throbbing Gristle—The Second Annual Report
  • Puce Mary—The Spiral
  • Scraping Foetus Off the Wheel—Hole
  • Scorn—Colossus
  • Think Tree—Eight/Thirteen

Lasse Gerrits

  1. Godflesh—Streetcleaner
  2. Ministry—Psalm 69
  3. Laibach—WAT
  4. Nine Inch Nails—The Downward Spiral
  5. Strapping Young Lad—City
  6. Die Krupps—II
  7. Blut aus Nord—The Work which Transforms God
  8. Cubanate—Interferences
  9. Fear Factory—Demanufacture
  10. Front Line Assembly—Explosion!

Fons Moers

  • Meat Beat Manifesto—Satyricon
  • MC 900 Ft Jesus—Hell with the Lid Off
  • Mark Stewart—Control Data
  • Scorn—Evanescence
  • Cabaret Voltaire—Eight Crepuscule Tracks
  • Unmen—Music in Motion
  • Nine Inch Nails—Pretty Hate Machine
  • Clock DVA—Buried Dreams
  • Coil—Stolen & Contaminated Songs
  • Towering Inferno—Kaddish

Bob Rusche

  1. Throbbing Gristle—Heathen Earth
  2. Coil—Scatology
  3. Laibach—Krst Pod Triglavom
  4. Skin—Shame Humility Revenge
  5. Test Dept.—The Unacceptable Face of Freedom
  6. Meat Beat Manifesto—Storm the Studio
  7. Clock DVA—Buried Dreams
  8. Godflesh—Streetcleaner
  9. Cabaret Voltaire—Mix-Up
  10. Severed Heads—City Slab Horror

Luistertips

  • Clock DVA—Buried Dreams
  • Nine Inch Nails—The Downward Spiral
  • Cabaret Voltaire—The Covenant, the Sword, and the Arm of the Lord
  • Straftanz—Forward Ever Backward Never
  • Raime—Quarter Turns over a Living Line
  • Coil—Backwards
  • VNV Nation—Futureperfect
  • Haujobb—Blendwerk
  • Front 242—Tyranny For You
  • Die Krupps—Volle Kraft Voraus

Mark Zwaneveld

  • Skinny Puppy—VIVIsectVI
  • Tarmvred—Viva 6581
  • Bile—Teknowhore
  • Mentallo & The Fixer—Where Angels Fear to Tread
  • Ministry—Twitch
  • Download—The Eyes of Stanley Pain
  • Necrofix—Nefarious Somnambulance
  • Imminent Starvation—Human Dislocation
  • Foetus—Gash
  • Fear Factory—Demanufacture

Bas Ickenroth

  • Skinny Puppy—The Process
  • Nine Inch Nails—The Fragile
  • Nine Inch Nails—The Downward Spiral
  • Coptic Rain—Dies Irae
  • Front 242—Up Evil
  • Killl—Killl
  • Ministry—Psalm 69
  • Lard—The Last Temptation of Reid
  • The Young Gods—TV Sky
  • Stabbing Westward—Ungod

Omar Muñoz Cremers

  • D.A.F.—Alles ist Gut
  • D.A.F.—Für Immer
  • Chu Ishikawa—Tetsuo: Iron Man soundtrack
  • Ministry—Psalm 69
  • The Young Gods—L’Eau Rouge
  • Nitzer Ebb—That Total Age
  • Liaisons Dangereuses—Liaisons Dangereuses
  • Front 242—Up Evil
  • Nine Inch Nails—Pretty Hate Machine
  • Revolting Cocks—Beers, Steers + Queers

Jan Hiddink

  • Brume—No-Thing
  • Coil—Gold is the Metal
  • Hala Strana—Fielding
  • Boyd Rice & Fad Gadget—Easy Listening for the Hard of Hearing
  • C.C. Nova—Milk Cult Dispatch
  • Simon Fisher Turner—The Garden
  • Mark Stewart + the Maffia—As the Veneer of Democracy Starts to Fade
  • Lustmørd—Heresy
  • Ministry—Twitch
  • Geins’t Naït—Frigo

Matthijs Kouw

  • 1,000 Homo DJs—Supernaut
  • Chris & Cosey—Heartbeat
  • Coil—Horse Rotorvator
  • Cosey Fanni Tutti—Time to Tell
  • Front 242—Geography
  • Meat Beat Manifesto—Satyricon
  • Ministry—Filth Pig
  • Revolting Cocks—Live! You Goddamned Son of a Bitch
  • Skinny Puppy—Bites
  • Throbbing Gristle—20 Jazz Funk Greats

Pieter Drift

  1. Einstürzende Neubauten—Zeichnungen des Patienten O.T.
  2. Nine Inch Nails—The Downward Spiral
  3. Psychic TV—Mouth of the Night
  4. Scraping Foetus Off The Wheel—Nail
  5. Laibach—Nova Akropola
  6. Coil—Scatology
  7. Clock DVA—Advantage
  8. Ministry—Psalm 69
  9. Test Dept.—The Unacceptable Face of Freedom
  10. Current 93—Swastikas for Noddy