Best ‘Classical’/Neue Musik 2020

Net als in voorgaande jaren (zie 2017, 2018, en 2019) waren er dit jaar weer een aantal geweldige nieuwe releases op het gebied van ‘klassieke’/gecomponeerde muziek. (Voor de goede orde: daaronder versta ik die gecomponeerde muziek waar een onderscheid bestaat tussen uitvoerder en componist en waar gemusiceerd wordt op basis van een partituur en/of een set voorgeschreven regels of uitvoeringsinstructies of het nu akoestisch of electro-akoestisch werk betreft; al die nieuwerwetse zgn. ‘modern classical’ lui, die platen maken die ze zelf inspelen en vervolgens live vertolken, vallen daar dus niet onder. Crossovers tussen electro-akoestisch en experimenteel-electronische muziek tellen ook niet mee—dergelijke muziek zal in de pop/rock/electronica jaarlijst worden meegenomen.)

Wel heb ik weer minder aangeschaft dan voorheen (wat een goed teken is). Vanwege de corona heb ik ook geen enkel concert kunnen bezoeken (die waren er natuurlijk ook niet of nauwelijks).

Waarom eigenlijk nu al de eindlijst? Is eind september niet een béétje vroeg? De meeste nieuwe releases voor klassieke muziek zijn voor vrijwel alle bekende en minder bekende labels lang van tevoren bekend via releaselijsten die tot in het nieuwe jaar kunnen worden ingezien. In de resterende drie maanden van 2020 zijn geen nieuwe releases meer te verwachten in het repertoire dat mijn interesse heeft (een aantal bekenden uit de klassieke canon en bovenal Neue Musik en de Amerikaanse avantgarde). Bovendien is de top-10 (zie beneden) dit jaar zo ongelooflijk sterk dat daar weinig tot geen verschuiving meer mogelijk is. Deze tien móesten erin.

Wat de klassieke canon (voornamelijk pre-WO II) betreft waren daar de afsluiter in Ivan Fischer’s veel gelauwerde Mahler cyclus met een degelijk ‘Das Lied von der Erde’, de magistrale alom geloofde nieuwe opname (in de geest van de ‘historically informed performance’) van César Franck’s vroeger opmerkelijk veel populairdere symfonie in d-mineur door Gustavo Gimeno en het uitstekende Luxemburgse filharmonisch orkest, en Stephen Houghs geweldige uitvoering van late Brahms pianostukken. Die konden niet onaangeschaft blijven. Ook had ik nog geen opname van Sjostakovitsj’s 13e—niet mijn favoriete symfonie van hem, met die koorzang, maar deze opname is erg goed, uitgevoerd door het altijd voortreffelijke Russisch Nationalorkest, deze keer olv Kirill Karabits. Goede opnamen van werk van Schoenberg—die zijn namelijk redelijk zeldzaam—sla ik niet over. Er waren er dit jaar twee, waarvan 1 vanzelfsprekend hoog in mijn top-10 belandde. De in onderstaande lijst genoemde Richard Strauss is niet per se mijn ding (ik ben niet de opera-liefhebber hier ten huize), maar dit is naar wordt gezegd—en de liefhebber hier ten huize bevestigt het—een van de beste opnamen van de opera ‘Die Frau ohne Schatten’ sinds misschien wel die van Karl Böhm uit de jaren ’50. Paavo Järvi bracht een Japan-only disc uit (op SACD, natuurlijk) met orkestwerk van Japans grootste componist Toru Takemitsu: ‘Requiem for Strings’, ‘Nostalgia—In Memory of Andrei Tarkovsky’, ‘How Slow the Wind’, ‘Far Calls Coming Far’, ‘A Way A Lone II’. ‘How Slow the Wind’ en ‘Requiem’ overlappen met een oudere BIS-disc (ook een SACD) die ik al heb, maar daar staan dan weer 4 andere stukken op die niet op de nieuwe staan. Al met al 11 orchestral & chamber pieces van Takemitsu. Subliem. Nuff said.

En als klap op de vuurpijl kwam het nieuws dat Christian Thielemann, de ontegenzeglijk beste Bruckner-vertolker van dit moment, eentje die in het rijtje Haitink, Wand en Böhm thuishoort, voor Sony een nieuwe Bruckner-cyclus gaat opnemen met de Wiener Philharmoniker, beginnend met symfonie nr. 8 (nog niet verschenen). “Alweer een nieuwe Bruckner-cyclus?” zal menigeen denken. Maar Thielemann is niet zomaar iemand. Wij hebben de laatste jaren een aantal live-Bruckners meegemaakt van Thielemann met zijn eigen orkest de Dresdener Staatskapelle—het beste orkest van Duitsland wat mij betreft. Die concerten waren adembenemend, maar werden helaas alleen voor Bluray/DVD geregistreerd. Het is natuurlijk leuk om zo’n live-gebeuren nogmaals met beeld te ervaren (ik heb er een aantal), maar persoonlijk prefereer ik toch mijn muziek zónder beeld als ik het in de huiskamer afspeel. Het is daarom goed dat Thielemann een volledig nieuwe cyclus voor cd opneemt met nota bene de Wiener, het wellicht meest perfecte orkest voor Bruckner. Thielemann heeft een aantal jaren terug een extreem fijne Bruckner 8 op cd/SACD uitgebracht—een live-registratie van het concert dat hem de job als dirigent in Dresden opleverde—die alom lof heeft geoogst en moeilijk te toppen valt. Ik ben dus zeer benieuwd naar deze nieuwe opname gemaakt met de Wiener Philharmoniker. Als Bruckner-fanaat en Thielemann-groupie komt deze disc uiteraard in mijn top-10, ook al heb ik nog geen noot gehoord! [UPDATE: inmiddels binnen en zoals verwacht magnifiek!]

En dan is er nog 1 disc die ook nog niet is uitgekomen (release-datum in november): Daniil Trifonov’s nieuwe dubbelaar met all-Russian repertoire en een all-Russian bezetting. Wij hebben Trifonov een paar jaar terug tijdens twee concerten met het Mariinsky o.l.v. Gergiev gezien, met een programma van onder andere Stravinsky, Rachmaninov en Scriabin. Scriabin en Stravinsky keren terug op deze nieuwe disc, maar helaas niet het opwindende en complexe, en niet vaak op het programma staande ‘Concerto for Piano and Wind Instruments’ dat tijdens een van die concerten magistraal door Trifonov werd uitgevoerd. Elke Trifonov is een evenement, en vooral als dat samen met het Mariinsky-orkest is. Voor Russisch materiaal moet je gewoon bij de Russen zijn. De nieuwe dubbel-disc, waarop hij ook werk van Prokofjev uitvoert, is een must voor elke liefhebber van eckte pianomuziek (en niet die opgewarmde, pseudo-diepzinnige retro-romantische-soep die je uit die abusievelijk genoemde ‘modern classical’-hoek krijgt voorgeschoteld).

Wat heruitgaven betreft moet ik drie speciale discs noemen: de beroemde uitvoering van Georg Solti met het Chicago Symphony Orchestra van Bélá Bartok’s meesterwerk ‘Concert voor orkest’ is in Japan opnieuw uitgebracht als SHM-cd, in de originele hoes. Ik had het originele vinyl al lang, maar een Japanse SHM cd-reissue laat ik niet liggen. Van Bartok verscheen ook de eveneens beroemde Pierre Boulez-uitvoering van ‘The Wooden Prince’ uit de periode dat Boulez dirigent van het New York Philharmonic was. De disc is een SACD-editie die zowel een stereo als een DSD remaster van de quad-banden bevat, uitgebracht door het Engelse label Dutton, dat in heruitgaven van historische opnamen is gespecialiseerd. Datzelfde geldt voor de Stravinsky, ‘The Firebird’-uitvoering van Boulez met hetzelfde orkest. Twee meesterlijke discs in pristine sound die net als de vorige Dutton remaster van Boulez’s opname, met het Cleveland-orkest, van Stravinsky’s ‘Petrushka’ onmisbaar zijn voor fans van Boulez de dirigent.

Een vierde heruitgave die ik dit jaar kocht was eigenlijk geen heruitgave maar een re-press van een heruitgave van een paar jaar terug: Bernard Parmegiani’s beroemde electronische stuk ‘De Natura Sonorum’, op dubbel-vinyl op het Recollection GRM-label. Twinkelende geluidjes partout! De Autechre-boys, fans, hebben hier wat van de mosterd gehaald.

De absolute nummer 1 in mijn lijst is zonder enige twijfel de première-opname van Rebecca Saunders‘ ‘Still’, meiner Meinung nach het beste vioolconcert sinds die beroemde van Alban Berg uit 1935 (of anders die van Schoenberg van een jaar later, zie hieronder, een werk waarmee dat van Saunders qua complexiteit en expressieve fysicaliteit zich zeker kan meten). Dit is een live-opname uit de Musica Viva-serie uit 2018 met de violiste voor wie dit complexe stuk ook geschreven was (Carolin Widmann), en waar wij destijds ook bij aanwezig waren. Een transcendente ervaring, uiterst betoverend in zijn filigraine dissonantie en expressie. Een waarachtig meesterwerk. ‘Still’ wordt op deze disc gepaard met twee andere recente werken ‘Aether’ en ‘Alba’.

Het is sowieso een topjaar voor Neue Musik: zoals gezegd ook twee fantastische nieuwe opnamen van belangrijk werk van Schoenberg zelf, waaronder de uitvoering door Isabelle Faust van het uiterst moeilijke vioolconcert. Deze is net zo goed als haar eerdere sublieme opname van Bergs vioolconcert met Claudio Abbado. Verder presenteerde Clara Ianotta, leerling van Chaya Czernowin, een portrait-cd met haar volledige oeuvre (tot nu toe) voor strijkkwartet: precieze noise par excellence, nauwelijks te herkennen als strijkkwartetten, een voortborduren op en overstijgen van de op noise en akoestiek gefocuste sound en extended technique van grootmeester Lachenmann. Drie belangrijke sets met electro-acoustisch werk verschenen dit jaar: allereerst het 2e deel in de Col Legno serie Les espaces électro-acoustiques, met opgepoetste classics van Nono, Berio, Stockhausen en Gottfried Koenig; daarnaast wereld-première opnamen van oud werk van Erhard Grosskopf (niet de broer van) en nieuw werk van Clemens von Reusner. Liza Lim’s fantastische, ecologisch geïnspireerde stuk voor orkest/ensemble is een werk juist voor deze tijd geschreven en kenmerkt zich met name door een extreme materialiteit van geluid die heel dicht bij de thematiek—milieu en natuur—staat, zonder een al te directe mimese te zijn. Timothy McCormack’s portrait-cd voor Kairos, ‘Karst’, is regelrechte capital N noise, uitgevoerd door o.a. het befaamde Klangforum Wien. Majestueus. Net als Ianotta is McCormack een leerling van Czernowin en dat is te horen, maar hij schuurt de oren nog meer schoon. Van Alvin Lucier verschenen dit jaar meerdere dingen: een van de twee hieronder genoemde is zonder twijfel een laat meesterwerk in zijn lange loopbaan, namelijk ‘Stringnoise’, dat geschreven is voor het gelijknamige duo dat het uitvoert: zeer direct, ongekend hard en confronterend, en voor Lucier’s doen opvallend ritmisch. De andere set, geschreven voor de Ever Present Orchestra (dat speciaal is opgericht voor het uitvoeren van werken van Lucier), is grosso modo mijns inziens wat problematischer, maar niettemin intrigerend en passend in het geheel van zijn œuvre: in het centrum staat ‘Double Helix’, een fantastische compositie voor 4 gitaren die door middel van e-bows de akoestische fenomenen tot uitdrukking brengen die hoorbaar zijn als gevolg van de interferentie tussen nauwkeurig afgestemde toonhoogtes.

Ook vermeldenswaard in de hoek van contemporaine muziek is de disc die het Arditti-kwartet samen met het Wiener Radiofilharmonisch opnam van het ‘String Quartet and Orchestra’ van Morton Feldman onder leiding van de in Neue Musik-kringen bekende dirigent Emilio Pomàrico, gekoppeld aan een uitvoering van ‘Coptic Light’. Ik was minder enthousiast over de nieuwe disc op het nieuw leven ingeblazen HatHut-label—dat nu Ezz-thetics heet—met Christopher Fox’s pianomuziek. Het is niet mijn stijl pianomuziek. Maar wellicht nog een paar maal beluisteren, voordat dit aanslaat. Er waren nog een aantal andere werken die interessant waren, maar die ik (nog) niet heb aangeschaft: o.a. een disc met buitenissig percussiewerk van de Australiër Thomas Meadowcroft, uitgevoerd door Speak Percussion, op het Amerikaanse keurlabel Mode en een herbewerking voor strijkkwartet en piano van Christian Ofenbauer’s uiterst dissonante edoch bedwelmende strijkkwartet ‘Zerstörung des Zimmers/der Zeit’, dat ik ken in de uitvoering van het Arditti-kwartet van een aantal jaren terug. Ik moet die herbewerking nog horen, maar op basis van de hoge kwaliteit van Ofenbauer’s composities zal dit ongetwijfeld goed zijn. Ik vraag me wel af wat de meerwaarde is van zo’n herbewerking voor een andere instrumentatie met piano. De desolate, caustische sound van het strijkkwartet (zonder piano) was perfect zoals het was. Een piano kan dit alleen maar verstoren, maar ik kan me natuurlijk vergissen. The jury’s out.

Hieronder mijn ultieme top-10 voor ‘Klassieke muziek’/’Neue Musik’ voor 2020. Daaronder een lijst met andere, hierboven genoemde, fijne releases en een aantal reissues/remasters.


Top 10

1. Rebecca Saunders — Still, Aether, Alba; Carolin Widmann / Volkov et al. / Bayerische Rundfunk SO (BR-Klassik cd)
2. Arnold Schoenberg — Violin Concerto/Verklärte Nacht; Isabelle Faust / Harding (Harmonia Mundi cd) recensie
3. Clara Ianotta — Earthing; Jack Quartet (Wergo cd)
4. Timothy McCormackKarst; Klangforum Wien et al (Kairos cd) recensie
5. Alvin Lucier — Stringnoise; Stringnoise duo (Black Truffle 2xcd) recensie
6. Liza Lim — Extinction Events and Dawn Chorus; Klangforum Wien / Rundel / Asbury (Kairos cd) recensie
7. Berio / Koenig / Nono / Stockhausen — Les espaces électroacoustiques vol. II (Col Legno 2xSACD)
8. César Franck — Symphony in D Minor; Gimeno / OP Luxembourg (Pentatone SACD) recensie
9. Clemens von Reusner — Ideale Landschaft / electroacoustic works (NEOS SACD)
10. Anton BrucknerSymphony 8; Thielemann / Wiener Philharmoniker (Sony cd) [nog te verschijnen]

En verder

Prokofjev / Scriabin / Stravinsky — various piano works; Trifonov / Gergiev / Mariinsky (Deutsche Grammophon 2xcd) [nog te verschijnen]
Arnold Schoenberg — Pelleas + Erwartung; Gardner/Bergen PO (Chandos SACD) recensie
Toru Takemitsu — Orkestwerk; Järvi / NHK Tokyo (RCA Japan-import SACD)
Erhard Grosskopf — Dialectics/Prozess der Veränderung (NEOS cd)
Morton Feldman — Coptic Light/For String Quartet & Orchestra; Arditti / Pomàrico / Wiener Radioph. (Capriccio cd) recensie
Alvin Lucier — Works for the Ever Present Orchestra (Black Truffle 2xcd)
Johannes BrahmsThe Final Piano Pieces; Stephen Hough (Hyperion cd)
Christopher Fox — Piano works; John Snijders (Ezz-Thetics [HatHut] cd)
Gustav Mahler — Das Lied von der Erde; Fischer / Romberger / Dean Smith / BFO (Channel Classics SACD)
Dmitri Sjostakovitsj — Symphony no. 13 ‘Babi Yar’; Karabits / RNO (Pentatone SACD)
Richard Strauss — Die Frau ohne Schatten; Stimme / Nylund / Thielemann / Wiener Staatsoper (Orfeo 3xcd)
Igor StravinskySymphony in Three Movements / Jeu de Cartes / Apollon Musagète; Paavo Järvi / NHK SO (RCA Japan-import SACD)
Luigi Nono La lontananza nostalgica utopica futura — Fusi/Bilone (Kairos cd) [nog te verschijnen]
Phillip SollmannMonophonie; Ensemble Musikfabrik et al. (A-Ton cd)
Thomas MeadowcroftPercussion works; Speak Percussion (Mode cd)

Reissues & Remasters

Bélá Bartok — Concerto for Orchestra; Solti / CSO (Decca Japan-import reissue SHM cd)
Bélá Bartok — The Wooden Prince; Boulez / NY Philharmonic (Dutton SACD DSD quad remaster)
Igor Stravinsky — Firebird; Boulez / NY Philharmonic (Dutton SACD DSD quad remaster)
Bernard ParmegianiDe Natura Sonorum (Recollection GRM 2xLP)
Anna Þorvaldsdóttir — Rhízoma (Sono Luminus cd)

(Nog) niet aangeschaft maar wel interessant [*=update]

Christian Ofenbauer — Zerstörung des Zimmers / der Zeit (voor strijkkwartet + piano); Marian / Quatuor Diotima (NEOS 2xcd)
Nicolaus Huber — Percussion Pieces; various performers (NEOS cd)
*Roger ReynoldsFLiGHT not forgotten (for string quartet); Jack Quartet (Mode cd)