Nippon No Ongaku

Top Choice!

Alaya Vijana — IV (High Contrast Recordings 2010)
日本の音楽 [Nippon no ongaku = muziek uit Japan]

Mijn entrée in Japanse pop en rock (en ietsje later electronica en experimentele muziek) was met de eerste niet-Japanse cds van Boredoms en Ruins op het Shimmy Disc label: Boredoms' Soul Discharge (& Early Boredoms) uit 1989 en Ruins' Stonehenge uit 1990. Gekocht in 1990 via de bekende Shimmy Disc mailorder (those were the days!). Stonehenge heb ik nog steeds, Soul Discharge helaas niet meer. Ruins is een all-time favourite (heb zowat hun hele oeuvre), de Japanse Magma. Drummer-extraordinaire Tatsuya Yoshida (inmiddels alleenverantwoordelijke in Ruins) kent geen gelijke. Check ook zijn briljante opera cum hardcore-outfit Koenjihyakkei. Boredoms zag ik, net als de rest van Nederland, voor 't eerst live in 1994, een verpletterende show met twee vrouwelijke drummers in Paradiso. Eerlijk gezegd vond ik het op plaat nogal tegenvallen, ook op hun platen die al snel op major Warner Japan verschenen. Een vriend had Pop Tatari, Wow 2 en Chocolate Synthesizer, dus die kende ik wel. Zelf heb ik nooit de moeite genomen om ze aan te schaffen. Kan me nog maar vaag herinneren hoe ze klonken. Yamatsuka Eye was ook een belangrijk element in John Zorn's Naked City. Dat was de andere link: via Zorn leerde ik de experimentelere kant van Japanse muziek kennen. Daar liggen wat mij betreft de ware juweeltjes van de Japanse scene, vooral in de jaren 90. 

Ik heb me nooit echt verdiept in de rijke psychrock-traditie in Japan, die terugreikt tot in de 60s. Belangrijke vertegenwoordigers zijn (in willekeurige volgorde) Mainliner, High-Rise, Maru Sankaku Shikaku, Suishou No Fune, Musica Transonica, the Mops, Nagisa Ne Te, Ghost, Fushitsusha/Keiji Haino, Acid Mothers Temple, Flower Travellin’ Band, Les Rallizes Dénudés, Overhang Party, Karuna Khyal, J. A. Seazer/Tenjosajiki, Homoide Hatoba en nog veel meer. Julian Cope publiceerde in 2007 zijn Japrocksampler How the Post-war Japanese Blew Their Minds on Rock 'n' Roll, waarin hij de Japanse rock-scene van 1951–'69 uitgebreid belicht. Andere noemenswaardige rock bands, variërend van punk tot metal, van drone-metal tot nieuwerwetse mathrock, zijn/waren Teengenerate, Boris, Afrirampo, Zeni Geva/KK Null/Absolut Null Punkt, Shonen Knife, YBO², Mono, tricot, Xinli Supreme, eX-Girl, OOIOO, Slap Happy Humphrey, Bo Ningen, Lite etc. etc. Boris de drone-formatie (met fantastische platen als Dronevil en At Last Feedbacker) is mijns inziens interessanter dan Boris de rock band, hoewel Pink en zeker あくまのうた [Akuma na uta] ook niet te versmaden zijn, once in a while. En dan is er ook nog de psychfolkjazz-formatie Maher Shalal Hash Baz. 

Capital N Noise was (en is) ook een Japanse specialiteit: onder sterke invloed van het legendarische LAFMS-gezelschap Airway uit Los Angeles ontstonden vanaf de jaren tachtig noiseformaties zoals Incapacitants, Hijokaidan en Pain Jerk, die alledrie nog steeds actief zijn (zie bijv. de onlangs verschenen albums van Hijokaidan met zowel Airway als Sissy Spacek en leden van Incapacitants en Pain Jerk die op Paal Nilsson-Love's recente live Japanese Noise-plaat meespeelden). En natuurlijk Het Geval Apart: Merzbow aka Masami Akita of gewoon Akita. Zijn eigen oeuvre is onbegonnen werk, maar Merzbow is altijd een gegarandeerd kruidig ingrediënt op andermans platen of in samenwerking met anderen (neem bijvoorbeeld die plaat die hij nog niet zo lang geleden met Hexa aka Lawrence English opnam). Verder natuurlijk nog C.C.C.C., Nord, Solmania, Hanatarash (Yamatsuka Eye's pre-Boredoms formatie), The Mask of the Imperial Family, the Gerogerigegege, Space Streakings, Guilty Connector en niet te vergeten Masonna!

In de vroege jaren negentig ontstond een eigen techno- en electronica-scene, die internationaal opzien baarde en een aantal classics heeft opgeleverd: Ken Ishii, Susumu Yokota (Acid Mt. Fuji uit 1994 is een techno-meesterwerk), Yoshihiro Sawasaki en Tetsu Inoue waren destijds een paar van de bekendere namen, al dan niet onder pseudoniemen (denk Ebi's Zen; Ebi = Susumu Yokota en Inoue's vele pseudoniemen). Mijn introductie in deze scene was een uitgebreid artikel in The Wire in 1994. Enige tijd later, aan 't eind van de 90s, maakten Matrix (aka Tetsuo Tsuri) en Shinichi Atobe op label du jour Chain Reaction belangrijke edoch niet breed opgemerkte 12"s in perfecte Basic Channel-stijl. Van Matrix werd daarna nooit meer iets vernomen. Atobe heeft in de afgelopen 6 jaar, na een lange periode van inactiviteit, een aantal heerlijke deep house en minimal techno-platen afgeleverd, onlangs gecompileerd op een neat USB card via het DDS label. Een andere, recentere maar minder bekende naam in techno/electronica-land, ofschoon meer van de conceptual kind, die vermelding waard is is Kouhei Matsunaga aka NHK'Koyxen of varianten daarvan. En natuurlijk de onvermijdelijke Ryoji Ikeda, een persoonlijke favoriet, die met +/- in 1996 een waar glitch/minimal techno-meesterwerk afleverde. In diezelfde glitch/drone hoek moeten Kozo Inada en 0* gezocht worden. Vocal electronica is er van Tujiko Noriko. Ook Sachiko M moet hier genoemd, zowel solo als haar bekende samenwerkingsalbums met Otomo Yoshihide (Filament 1 & 2), met Toshimaru Nakamura (Un & Do) en met beide samen (Good Morning Good Night). Ook interessant is de electro-akoestische formatie Minamo. House-artiest Kaito heeft meerdere albums op het Keulse Kompakt uitgebracht. Zie verder de techno-aanbevelingen hier. 

Daarnaast is er de grote traditie van Japanse ambient en elevator-jazz, of ook corporate music, die in de jaren tachtig opkwam (zie hier). Een belangrijke figuur is Hiroshi Yoshimura, de grondlegger van de Japanse ambient. Onlangs kwam een verzamelaar uit met tracks van een aantal belangrijke vertegenwoordigers van de Japanse ambient scene (waaronder ook Yasuaki Shimizu, wiens Kakashi een classic in het genre is). Zie verder hier over de hernieuwde aandacht voor Japanse ambient. En hoewel niet direct verbonden met de 80s ambient scene moet hier vermeld Tomita, een pionier op het gebied van synthesizermuziek.

En dan is er nog de Japanse jazz en improv scene. Belangrijke namen zijn Masayuki Takayanagi en Abe Kaoru uit de vroege 70s en later Otomo Yoshihide's vele jazz outfits en improvisators Toshimaru Nakamura en Taku Sugimoto onder veel en veel meer. Zelf ben ik een grote fan van Ground Zero, een groot improvisatie ensemble olv Otomo Yoshihide dat voor 't eerst in de context van jazz turntables integreerde in het geheel. Japan is altijd al razend dol op jazz geweest en Amerikaanse jazz coryfeëen kwamen graag concerteren (zie o.a. de beroemde Live in Japan disc van John Coltrane); de wil tot ongebreideld improviseren zit diep gebakken. Er is ooit een Improvised Music of Japan box set uitgebracht en het online archief is nog steeds in te zien (zie hier). Nakamura en Sugimoto——persoonlijke favorieten——behoren verder tot de zgn. 'Onkyo-beweging', net als Sachiko M, Tetuzi Akiyama (wanneer hij niet boogie-t) en Otomo Yoshihide's late jaren '90 werk (Cathode, Filament); Onkyo is een lowercase improvisatie school van muziekmaken die zich concentreert op muziek en geluid in zijn meest stille en subtiele gedaante (onkyo is Japans voor 'nagalm'). Sugimoto's Live in Australia is een paradigmatisch voorbeeld van muziek die bijna verdwijnt in zijn context. De titel van Akiyama & Nakamura's classic Semi-Impressionism zegt genoeg. 

Eerdere avantgarde-artiesten die in de vroege jaren '80 opereerden (en nog steeds) waren o.a. Worst Noise/Noise met de plaat Tenno (het eerdere noise-duo Reiko & Tori Kudo; Tori Kudo is de man achter voornoemd Maher Shalal Hash Baz) en Phew's bekende debuutplaat. Ongetwijfeld is er meer uit de '70s en '80s, maar ik ben niet echt bekend met de pre-90s scene.  

Last but not least is de experimentele, conceptuele muziek die in verband met de Fluxus-beweging staat: Group Ongaku was een van de eerste large group improvisation ensembles, rond 1958 opgericht door studenten van Tokyo National University of Fine Arts and Music. Belangrijke participanten waren Takehisa Kosugi, die later naam maakte met Taj-Mahal Travellers en bekend is van zijn prachtige solodebuut Catch Wave uit '75, en Yasunao Tone, die geheel onafhankelijk van Markus Popp in de 80s en 90s experimenteerde met muziek op basis van prepared (scratched) compact discs (zijn Solo for Wounded CD kwam later uit dan Systemisch, maar Tone was al eerder met het concept bezig). Tone blijft nog tot op hoge leeftijd actief met concerten en het uitbrengen van platen. In de context van Fluxus moet ook drone-specialist Yoshi Wada genoemd worden. Op het gebied van field recording is Toshiya Tsunoda de Japanse grootmeester. Helaas ken ik zijn werk niet heel goed. Een recente experimentele muzikant die ik zelf heel goed vind is Masayuki Imanishi (ik recenseerde zijn Worn Tape hier). 

Buiten al dit is er natuurlijk de interessantere mainstream, waarvan Kitaro, Cornelius, Pizzicato Five en vooral Yellow Magic Orchestra, en belangrijkste bandleden Ryuichi Sakamoto en Haruomi Hosono die ook solo succes boekten, buiten Japan het bekendst zijn (J-Pop laten we even buiten beschouwing). Ik ben behoudens een tweetal soloplaten en enige samenwerkingsverbanden van Sakamoto echter geen kenner.

Hoe dan ook: de hoeveelheid prachtige muziek uit het moderne Japan is schier oneindig (om over klassieke——Toru Takemitsu!*——en traditionele muziek nog maar te zwijgen). Ik vroeg een aantal mensen om lijstjes met hun favoriete platen. Die geven al met al een goed en divers overzicht van wat Japan biedt aan pop en rock, jazz, electronica en experimenteel.  

* special mention: Toru Takemitsu, de grote Japanse componist die ook veel filmmuziek heeft gecomponeerd. Takemitsu zou je de Japanse Debussy kunnen noemen, beiden hadden een instinctief gevoel voor instrumentale kleur en textuur, dat bij Takemitsu vooral bij zijn arrangementen voor strijkers enorm tot zijn recht komt. Ik beveel onderstaande cds aan met orchestraal werk, in beide gevallen uitgevoerd door een Japans orkest, en zijn solo pianowerk:
•Rain Coming/How Slow the Wind/Archipelago S/Fantasma/Cantos II/Requiem For Strings/Tree Line——Kioi Sinfonietta Tokyo, Tadaaki Otaka (BIS 2001)
•Complete Works For Solo Piano—Paul Crossley (CRD 2009)
•Orchestral Works: Requiem für Strings/Nostalgia/How slow the Wind/Far Calls Coming Far/A Way a Lone——NHK Symphony Orchestra Tokyo, Akiko Suwanai, Paavo Järvi (RCA 2020)

De Lijstjes


Luistertips

  1. Ryuichi Sakamoto—Async
  2. Cornelius—Point
  3. Goat—New Games, Rhythm and Sound
  4. Yoshihiro Hanno & Mick Karn—Liquid Glass
  5. Yellow Magic Orchestra—BGM

Herman Nijhuis

  • Fishmans—Long Season
  • Kimio Eto—Koto Music
  • Midori Takada—Through the Looking Glass
  • Mono—Under the Pipal Tree
  • Mono—Walking Cloud and Deep Red Sky, Flag Fluttered and the Sun Shined
  • Pizzicato Five—Romantique 96
  • Kaito—Special Life
  • Kashiwa Daisuke—Program Music I
  • Kikagaku Moyo—Masana Temples

Fons Moers (Concertzender/Popart)

  • Nisennenmondai—N
  • Goatalles
  • Asuna—This
  • Cos/mes—Chaosexotica
  • Kenji Kawai—Ghost in the Shell OST
  • Yellow Magic Orchestra—BMG
  • Tao—Esoteric Red
  • Asa-Chang & Junray—Junray Song Chang
  • Riou—Pops
  • Susumu Yokota—Magic Thread
eervolle vermelding:
  • Audio Active—Apollo Choco
  • Radicalfashion—Garçon

Gert Verbeek

  • After Dinner—Paradise of Replica
  • Boredoms—Soul Discharge
  • Buffalo Daughter—Captain Vapour Athletes
  • Cornelius—Fantasma
  • Friction—Replicant Walk
  • Hoahio—Ohayo! Hoahio!
  • KK Null & James Plotkin—Aurora
  • Phew—Phew
  • Pop-Off Tuesday—s/t
  • Slap Happy Humphrey—s/t
eervolle vermelding:
  • Haruomi Hosono—Philharmony
  • Eiko Ishibashi—The Dream My Bones Dream
  • Melt-Banana—Charlie
  • Midori Takada—Through the Looking Glass
  • V/A—Dead Tech 3: New Japanese Music

Arjan de Ruijter

  1. Yellow Magic Orchestra—Public Pressure
  2. Ambiant Otaku (=Tetsu Inoue)—Ambiant Otaku
  3. Cornelius—Fantasma
  4. Logic System—Logic
  5. Toshiko Yonekawa—デラックス 琴のしらべ [Derakkusu koto no shirabe]
  6. Ken Ishii—Garden On The Palm
  7. Kitaro & the London Symphony Orchestra—Silk Road Suite
  8. Ryuichi Sakamoto—Bande Originale Du Film “Furyo” (Merry Christmas Mr. Lawrence)
  9. Kuniyuki Takahashi—All These Things
  10. Kikagaku Moyo—Masana Temples
eervolle vermelding:
  • Tetsu Inoue, Bill Laswell & Uwe Schmidt—Second Nature

Klaas de Boer

  • Taj-Mahal Travellers—July 15, 1972
  • Taj-Mahal Travellers—August 1974
  • Takehisa Kosugi—Catch wave
  • Magical Power Mako—Hapmoniym
  • Brast Burn—Debon
  • Karuna Khyal—Alomoni 1985
  • J. A. Seazer/Tenjosajiki—Jashumon
  • Maru Sankaku Shikaku—Circle Triangle Square
  • Overhang Party—Complete studio recordings
  • Fushitsusha/Keiji Hainowillekeurig

Bas Cuppen

  • Acid Mothers Temple & The Melting Paraiso U.F.O.—Univers Zen ou de Zéro à Zéro
  • Boredoms—Super Ae
  • Boris—Flood
  • Flower Travellin’ Band—Satori
  • Tetsu Inoue—Ambiant Otaku
  • Merzbow—Aqua Necromancer
  • Ruins—1986-1992
  • Watazumido—Hotchiku
  • Hiroshi Yoshimura—Music For Nine Postcards
  • Zeni Geva—Freedom Bondage
eervolle vermelding:
  • Yoko Ono—Fly

Stefan Kuschnig

  • Yellow Magic Orchestra— Naughty Boys
  • Les Rallizes Dénudés—’77 Live
  • Toshiki Kadomatsu—After 5 Clash
  • Interior—s/t
  • Ground Zero—Revolutionary Pekinese Opera
  • Doopees—Doopee Time
  • Speed, Glue & Shinki—Eve
  • Merzbow—Green Wheels
  • Seaside Lovers—Memories in the Beach House
  • Yukihiro Takahashi—Neuromantic
eervolle vermelding:
  • Masayuki Takayanagi New Direction—Call in Question
  • Ryuichi Sakamoto—B-2 Unit
  • The Gerogerigegege—Recollections of Primary Masturbation
  • Haruomi Hosono—Medicine Compilation: From the Quiet Lodge
  • Pain Jerk & Incapacitants—Live at No Fun Fest 2007

Jeffrey Postma

  • Hiroshi Yoshimura—Music for Nine Post Cards
  • Yoshiko Sai—Mangekyou
  • Tenniscoats—Papa’s Ear
  • Kikagaku Moyo—Masana Temples
  • Boredoms—Vision Creation Newsun
  • Ytamo—MI WO
  • Yellow Magic Orchestra—Sold State Survivor
  • Yellow Magic Orchestra—BGM
  • Ryuichi Sakamoto—B-2 Unit
  • The Icecreams—Tachikurami

OCC IN IT

  • Corrupted—El Mundo Frio
  • Zoffy—Pictures at an Exhibition
  • V/A—Dead Tech Sampler
  • Boredoms—Onanie Bomb Meets The Sex Pistols
  • Melt-Banana—Speak Squeak Creak
  • Phew—Phew
  • Les Rallizes Dénudés—Heavier Than A Death In The Family,
  • KK.Null/Tabata/Govt.Alpha/Monster DVD—s/t
  • Group A—70 + a =
  • VMO—Catastrophic Anonymous

Bob Rusche (Concertzender/XRated)

  1. Waki—Music For Waki People
  2. Ryuichi Sakamoto—B-2 Unit
  3. Phew—Phew
  4. Takami—夢ノ崖 [Yume no gake]
  5. Nord—L.S.D.
  6. The Mask of the Imperial Family—s/t
  7. Isao Tomita—The Planets
  8. Yamaoka—Time To Time
  9. Tetsu Inoue—Ambiant Otaku
  10. Pneuma—Psychabuse
eervolle vermelding:
  • Ghost—In Stormy Nights
  • Kitaro—Ten Kai/Astral Trip
  • Yellow Magic Orchestra—BGM
  • Tolerance—Divin
  • Sympathy Nervous—Sympathy Nervous

Matthijs Kouw

  • *0—0.0
  • Kozo Inada—c[]
  • Kuniharu Akiyama—Environmental Music for Dining Room of Athletes’ Village in Tokyo Olympics 1964
  • Lethe—Catastrophe Point #1 & #2
  • Minoru Sato—Perturbation Field and the Equilibrium
  • Spiracle—Ananta
  • Tomoko Sauvage—Ombrophilia
  • Toshiya Tsunoda—Ο Κόκκος Της Άνοιξης
  • Yoshi Wada—Earth Horns with Electronic Drone
  • Yui Onodera—Suisei
eervolle vermelding:
  • Eartaker—Harmonics
  • Hiroki Sasajima—Monogenic
  • Masayuki Imanishi—Worn Tape
  • Miki Yui—Aperio!
  • Ryoji Ikeda—Time and Space

Phil Maguire

  • Ryoko Akama—Code of Silence
  • Ryoji Ikeda—Music for Percussion
  • Otomo Yoshihide—Guitar Solo 2015
  • Sachiko M, Toshimaru Nakamura & Otomo Yoshihide—Good Morning Good Night

Omar Muñoz Cremers (DE TOEKOMST HERVONDEN)

  • Hiroshi Yoshimura—Green
  • Geinoh Yamashirogumi—Akira OST
  • Boredoms—Vision Creation Newsun
  • Ichiko Hashimoto—Ichiko
  • Yasuaki Shimizu—案山子 [Kakashi]
  • Sachiko M—Sine Wave Solo
  • Toru Takemitsu—砂の女 [Suna no on’na] =Woman in the Dunes OST
  • Kenji Kawai—攻殻機動隊 [Kōkakukidōtai] = Ghost in the Shell OST
  • Haruomi Hosono—Philharmony
  • Tomoko Aran—神経衰弱 [Shinkei Suijaku]

Sietse van Erve (Orphax/Moving Furniture)

  • Acid Mothers Temple & The Melting Paraiso U.F.O.—La Nòvia
  • Masayuki Imanishi—Worn Tape
  • Yoshi Wada—Singing in Unison
  • Yoshi Wada—Lament for the Rise and Fall of the Elephantine Crocodile
  • Flower Travellin’ Band—Satori
  • Taj-Mahal Travelersalles
  • Ayuo—Izutsu

Marc van der Valk

  • Thug Murder—The 13th Round
  • Yellow Magic Orchestra—Yellow Magic Orchestra
  • Ruins—Refusal Fossil
  • Sax Ruins—Yawiquo
  • Koenjihyakkei—Nivraym
  • Otoboke Beaver—Okoshiyasu!!
  • tricot—T H E
  • Limited Express (Has Gone?)—Perfect ME

Riny Vek

  • Yapoos—Dial Y Wo Mawase!
  • High Rise—II
  • Candies—Toshishita No Otokonoko
  • Yura Yura Teikoku—Hollow Me/Beautiful
  • Jun Togawa—Tamahime-sama
  • Haruomi Hosono—Philharmony
  • Number Girl—Num-Heavy Metallic
  • tricot—3
  • Hitsujibungaku—若者たちへ [Wakamono-tachi e]
  • Phew—Phew

Paul Schwarte

  1. Lite—Filmlets
  2. High-Rise—Psychedelic Speed Freaks
  3. V/A—Dead Tech vol. 2
  4. Absolute Null Punkt—Killsonic Action
  5. Teengenerate—Get Action!
  6. Susumu Yokota—Grinning Cat
  7. V/A—Tokyo Flashback
  8. tricot—爆裂トリコさん [Bakuretsu]
  9. YBO²—Alienation
  10. Yellow Magic Orchestra—Technodelic
eervolle vermelding:
  • UFO Or Die—Cassettetape Superstar

Martijn Busink

  • Sachiko M, Toshimaru Nakamura & Otomo Yoshihide—Good Morning Good Night
  • Boredoms—Vision Creation Newsun
  • Minamo—Beautiful
  • Fushitshusha—Hisou
  • BiSKaidan—BiS階段 [Kaidan]
  • Lamp—ゆめ [Yume]
  • Takeshi Terauchi & the Bunnys—正調寺内節 [Seichō Terauchi (ereki) setsu]
  • Hiroshi Yoshimura—Green
  • Altered States—Altered States
  • Toshiji Mikawa—Gyo-Kai Elegy

Bothostraussian/NotenzumGeräusch

  1. Ruins—Hyderomastgroningem
  2. Autrement Qu’Être—s/t
  3. Ryoji Ikeda—Matrix
  4. Repeatalles
  5. Otomo Yoshihide’s New Jazz Orchestra (ONJO)—Out to Lunch
  6. Group Ongaku—Music of Group Ongaku
  7. Taku Sugimoto—Live in Australia
  8. Tetsu Inoue—Ambiant Otaku
  9. Masayuki Takanayagi New Direction Unit—April is the Cruellest Month
  10. Asa-Chang & Junray—影の無いヒト [Kage no nai hito]
eervolle vermelding:
  • Tetuzi Akiyama—Route 13 to the Gates of Hell–Live in Tokyo
  • Toshimaru Nakamura—Re-Verbed (No-Input Mixing Board #9)
  • Marginal Consort—INSTAL. Glasgow 2008
  • Yasunao Tone—Solo for Wounded CD
  • Eiko Ishibashi—The Dream My Bones Dream